Ποια φάρμακα παχαίνουν; (feat. PharmatalkGR)
Σε αυτό το άρθρο συζητώ με τον Γιάννη Αλαφάκη και τη Νίκη Καββαδία, φαρμακοποιούς και οικοδεσπότες του PharmaTalkGR, για ένα θέμα που απασχολεί πολύ συχνά όσους λαμβάνουν κάποια φαρμακευτική αγωγή: ποια φάρμακα οδηγούν σε αύξηση βάρους;
Με αφορμή τις απορίες που δέχομαι συχνά από ανθρώπους που παρατηρούν αλλαγές στο βάρος ή την όρεξή τους μετά την έναρξη μιας θεραπείας, προσπαθούμε να ξεκαθαρίσουμε τι πραγματικά ισχύει.
Υπάρχουν φάρμακα που μπορούν να οδηγήσουν στην αύξηση βάρους;
Σε ποιες περιπτώσεις μπορεί κάποιος να δει το βάρος να αυξάνεται; Συμβαίνει σε όλους;
Τι πρέπει να κάνουμε όταν λαμβάνουμε αγωγή που συνδέεται με αύξηση κιλών;
Παρακάτω θα βρεις τα βασικά σημεία της συζήτησής μας.
Μπορούν τα φάρμακα να μας οδηγήσουν να πάρουμε βάρος; Και, μάλιστα, μπορούν κάποια, όλα ή κανένα;
(ΓΙΑΝΝΗΣ) Στην ερώτηση αν υπάρχουν φάρμακα που μπορούν να προκαλέσουν αύξηση βάρους και η απάντηση είναι ναι, αλλά δεν πρέπει να μείνουμε εκεί, γιατί το θέμα της αύξησης βάρους είναι πολυπαραγοντικό. Δηλαδή, μπορεί να μην στηρίζεται μόνο στην λήψη κάποιων φαρμάκων ή το φάρμακο μπορεί να γίνει ο εύκολος ένοχος, αν μπορώ να το θέσω έτσι.
Η αύξηση λοιπόν βάρους, επειδή είναι πολυπαραγοντική, εξαρτάται από τη διατροφή, τον ύπνο, τα επίπεδα άγχους, τη σωματική δραστηριότητα, τις ορμόνες, την ηλικία, αλλά και την ίδια την πάθηση και τη θεραπεία.
Για παράδειγμα, μπορούμε να πούμε ότι κάποιος που μπορεί να ξεκινήσει μία θεραπεία σε περίοδο όπου κοιμάται λιγότερο ή κινείται λιγότερο, σε μία περίοδο που έχει αυξημένο στρες ή τρώει πιο συναισθηματικά, με αποτέλεσμα να δει μία αύξηση βάρους.
(ΝΙΚΗ) Αν θέλω να συμπληρώσω κάτι σε αυτά που είπε ο Γιάννης, είναι ότι… Δεν είναι τόσο απλή η απάντηση. Είναι ΝΟΧΙ. Ούτε ναι, ούτε όχι, για μένα. Είναι λοιπόν αυτό το ΝΟΧΙ.
Δηλαδή, ένα φάρμακο μπορεί να επηρεάσει το βάρος, όμως ένα άλλο φάρμακο μπορεί να κάνει κατακράτηση υγρών. Άλλο είναι το λίπος, άλλο τα υγρά, άλλο οι μύες. Είναι πολύ διαφορετικά.
Ένα άλλο που πρέπει να σκέφτονται οι ασθενείς, οι οποίοι λαμβάνουν αγωγές που μπορεί να αυξήσουν το βάρος παροδικά, είναι να ζυγίσουν τα πράγματα: Γιατί το παίρνω αυτό το φάρμακο;
Εάν παίρνουμε ένα αντικαταθλιπτικό και το ζητούμενο είναι π.χ. να πορευτούμε μαζί με τον ψυχολόγο μας, με τον ψυχίατρό μας, να πολεμήσουμε μια κατάθλιψη, τότε σίγουρα υπερέχει η ψυχική μας υγεία απ’ ότι το νούμερο μιας ζυγαριάς – που σίγουρα κι αυτό θα βελτιωθεί, όταν αρχίσουμε και βελτιωνόμαστε και μειώνονται ή κόβονται οι δόσεις.
Οπότε, ναι, αυξάνεται το βάρος. Τι βάρος, δεν ξέρω να σου πω: λίπος ή υγρά. Ωστόσο, ζυγίστε τα και δείτε τι έχει νόημα.
Ποια είναι η σχέση της κορτιζόνης με την αύξηση βάρους;
(ΓΙΑΝΝΗΣ) Η κορτιζόνη είναι λίγο παρεξηγημένη, διότι σε περιπτώσεις που λαμβάνεται για σύντομα χρονικά διαστήματα, δεν προκαλεί αύξηση βάρους. Οπότε δεν πρέπει να ενοχοποιείται για αυτό.
Είναι σημαντικό, άπαξ και ένας ασθενής ξεκινήσει μια φαρμακευτική αγωγή, οι επαγγελματίες υγείας (στην περίπτωσή μας ο φαρμακοποιός και ο διατροφολόγος), οι οποίοι γνωρίζουν ότι αυτή η αγωγή μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση βάρους, να τον βοηθήσουν από πριν. Να δημιουργήσουν μια στρατηγική για να αντιμετωπίσουν ενδεχομένως μια επερχόμενη αύξηση βάρους.
Εκεί έρχεται η αξία της συνεργασίας μεταξύ των επαγγελματιών υγείας, κάτι για το οποίο μιλάμε συνεχώς στις συζητήσεις και στα podcast μας.
Ποια φάρμακα μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση βάρους;
(ΝΙΚΗ) Απαντώντας πάλι με ναι και όχι, θα πω κάποιες κατηγορίες φαρμάκων οι οποίες αφορούν στη ψυχική υγεία έχουν αναφερθεί ότι αυξάνουν το βάρος σε συνέργεια όμως με το είδος της τροφής, της λήψης τροφής.
Άλλα φάρμακα τα οποία αυξάνουν το βάρος είναι οι κορτιζόνες, αν και για τον κάθε άνθρωπο είναι διαφορετικό.
Τα φάρμακα για την υπέρταση και για τον διαβήτη δεν αυξάνουν το βάρος.
Εκεί όμως έχουμε ένα μεγάλο κενό που παρατηρούμε στο φαρμακείο. Υπάρχει μία κατηγορία ανθρώπων που πιστεύουν ότι μπορούν να μειώσουν το βάρος τους ή το ζάχαρό τους, παίρνοντας ένα χάπι – και δεν εννοώ για τις γνωστές ενέσεις. Ύστερα κρύβονται πίσω από αυτό το χάπι και τρώνε πάρα πολύ υδατάνθρακα και παίρνουν βάρος. Οπότε, τι να σου κάνει αυτό το χάπι; Να ενοχοποιήσουμε το χάπι ότι παχαίνει; Όχι.
(ΓΙΑΝΝΗΣ) Μιλήσαμε για τα αντικαταθλιπτικά, που εκεί υπάρχει μια συζήτηση για το ότι μπορούν να προκαλέσουν αύξηση βάρους.
Η κατηγορία που σχετίζεται νομίζω περισσότερο, είναι τα αντιψυχωσικά φάρμακα, όπως η ολανζαπίνη και η κλωζαπίνη. Αυτό συμβαίνει επειδή οι μεταβολικές επιδράσεις αυτών των φαρμάκων είναι αρκετά έντονες. Εκεί βλέπουμε σημαντική αύξηση του βάρους, έντονες λιγούρες, αλλαγές στο μεταβολισμό της γλυκόζης (αυτό που λέμε αντίσταση στην ινσουλίνη). Επομένως, μπορούμε να πούμε ότι αυτοί οι ασθενείς δεν χορταίνουν εύκολα.
Επίσης, ενδεχομένως να υπάρχει με αυτά τα φάρμακα ένα είδος καταστολής. Δεν ακούγεται ωραίο, αλλά κάποιες φορές συμβαίνει. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αισθάνονται χαμηλή ενέργεια και όρεξη για οποιαδήποτε δραστηριότητα. Συνεπώς, εκεί δευτερευόντως έχουμε μια μεγάλη πιθανότητα αύξησης του βάρους.
Όσον αφορά την κορτιζόνη, εκεί πρέπει να δούμε αν είναι βραχυχρόνια ή μακροχρόνια η χρήση της.
(ΝΙΚΗ) Τα φάρμακα που αφορούν στην ψυχική υγεία χορηγούνται σε ανθρώπους με κάποια ψυχική διαταραχή, για τους οποίους το φαγητό ενδέχεται να αποτελεί ένα αποκούμπι.
Άρα, σε μία συναισθηματική αστάθεια είναι πολύ εύκολο να ενοχοποιήσω την ολανζαπίνη (ενν. για την αύξηση βάρους) και πολύ δύσκολο να ενοχοποιήσω τον εαυτό μου.
Η πρότασή μου είναι εξής: Μέσα μας, κρυφά, να ξέρουμε τι γίνεται και εξωτερικά, ας ενοχοποιήσουμε το φάρμακο.
Θα παρακαλέσω να μην σταματάμε τις αγωγές μας, αλλά σε συνεργασία με τον διατροφολόγο μας να κάνουμε μία διατροφή που να έχει συμπόνια και αγάπη.
Έχω παρατηρήσει πως οι ασθενείς οι οποίοι δεν είναι τόσο αυστηροί με τον εαυτό τους και παίρνουν ειδικά αγωγές που αφορούν την ψυχική υγεία, δεν αυξάνουν το βάρος τους. Δεν μπορώ να πω ότι το μειώνουν εύκολα, αλλά δεν το αυξάνουν.
Επίσης έχουμε και το ανάποδο αποτέλεσμα. Υπάρχουν ασθενείς, ανάλογα στην ψυχική φάση που βρίσκονται, οι οποίοι έχουν τεράστια απώλεια βάρους. Ούτε εδώ φταίει το φάρμακο – τα φάρμακα πάνω κάτω την ίδια δουλειά κάνουν, τους ίδιους μηχανισμούς έχουν.
Αυτό που κρατάμε είναι ότι πρέπει να είμαστε συμπονετικοί, να ολοκληρώσουμε την αγωγή μας και μετά να ξεκινήσουμε διατροφή, ώστε να είμαστε η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας
Τι πρέπει να προσέξουμε όταν παίρνουμε κορτιζόνη;
(ΝΙΚΗ) Η κορτιζόνη προκαλεί κατακράτηση υγρών. Γι’ αυτό λέμε όχι αλάτι και δευτερευόντως όχι ζάχαρη. Το όχι αλάτι είναι το πιο σημαντικό που πρέπει να κρατήσουμε.
Ένας ασθενής που παίρνει μεγάλη ποσότητα κορτιζόνης χρειάζεται να προσέχει τη διατροφή του.
Αν κάποιος έχει ένα αυτοάνοσο νόσημα, τότε η κορτιζόνη χορηγείται μακροχρόνια σε πολύ μικρές δόσεις και είναι διαχειρίσιμη.
Άλλος τρόπος που χρησιμοποιείται μια κορτιζόνη είναι ενέσιμη, ενδοαρθρικά, π.χ. στο ισχύο, στο γόνατο, στον ώμο ή στο πέλμα. Εκεί, παρόλο που η κορτιζόνη δίνεται σε μεγάλη δόση, δεν έχουμε κάποιον περιορισμό, καθώς είναι διαρκεί δύο μέρες – ίσα-ίσα να περάσει η φλεγμονή.
Η κορτιζόνη είναι ένα φάρμακο παρεξηγημένο, που αν και μπορεί να γίνει επικίνδυνο, είναι πολλές φορές σωτήριο.
Αν βάλουμε μία κρέμα κορτιζόνης, χρειάζεται να προσέξουμε τη διατροφή μας;
(ΝΙΚΗ) Με οτιδήποτε είναι επιδερμικό, δεν υπάρχει πρόβλημα.
Μπορεί να μας επηρεάσει οτιδήποτε πίνουμε ή κάνουμε ένεση.
Επίσης, μας επηρεάζει και το είδος της κορτιζόνης. Για παράδειγμα, σε ένα αλλεργικό σοκ χρησιμοποιείται άλλο είδος κορτιζόνης, ταχείας δράσης ενώ υπάρχουν και βραδείας δράσης.
(ΓΙΑΝΝΗΣ) Ακόμη, σε σχέση με την κορτιζόνη, πρέπει οι ασθενείς να ξεχωρίσουν το πρήξιμο από την κατακράτηση, που μπορεί να σημαίνει αύξηση στη ζυγαριά, χωρίς να έχουμε απαραίτητα αύξηση του λίπους.
Τέλος, επειδή η κορτιζόνη προκαλεί μια αλλαγή στην κατανομή του λίπους, άνθρωποι που τη λαμβάνουν για πάρα πολλά χρόνια, μπορεί να δουν μια αλλαγή στη μορφολογία του σώματος, που και αυτή να παραπέμπει σε αύξηση βάρους.
Μας παχαίνουν τα φάρμακα του θυρεοειδούς;
(ΝΙΚΗ) Ο ρόλος τους είναι να ρυθμίσουν τον θυρεοειδή.
Εδώ να τονίσουμε ότι δεν παίρνουν φάρμακα του θυρεοειδή για να αδυνατίσουμε. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι το κάνουν αυτό και είναι πάρα πολύ επικίνδυνο.
Ο θυρεοειδής είτε κοιμάται, είτε λειτουργεί πάρα πολύ. Αυτοί είναι οι δύο δρόμοι. Ο γιατρός και συγκεκριμένα ο ενδοκρινολόγος, πρέπει να ρυθμίσει αυτόν τον φοβερό αδένα, ώστε να λειτουργεί σωστά.
Συνήθως, λοιπόν, τα φάρμακα του θυρεοειδούς δεν παχαίνουν ούτε αδυνατίζουν. Ρυθμίζουν.
Αυξάνουν το βάρος μας τα φάρμακα τα οποία αφορούν την εξωσωματική γονιμοποίηση;
(ΝΙΚΗ) Πήρα τέτοια φαρμακευτική αγωγή δύο φορές – διαφορετική κάθε φορά.
Μπορώ να επιβεβαιώσω ότι δεν σου δημιουργεί αύξηση βάρους – εννοώντας αύξηση όρεξης.
Κατακράτηση προσωπικά, η κορτιζόνη δεν μου έκανε, όμως ήμουν σε μία περίοδο που πρόσεχα τη διατροφή μου και παίρνοντας 40 μέρες φάρμακα εξωματικής και τις δύο φορές, ούσα άτομο πρώην υπέρβαρο, δεν πάχυνα.
Ωστόσο, ήταν πολύ πιο έντονη η συναισθηματική ανάγκη της σοκολάτας.
Οπότε, ορμόνο-εξαρτώμενα φάρμακα, φάρμακα που παίζουν με τις ορμόνες μας στα νεύρα μας κλπ θα επηρεάσουν το βάρος, στον καθένα όμως διαφορετικά.
Σε γενική ομολογία, ναι, η γυναίκα παχαίνει εκείνη την περίοδο. Παχαίνει, γιατί είναι άλλη προτεραιότητα.
(ΓΙΑΝΝΗΣ) Θα ήθελα μόνο να προσθέσω, να κάνω μια σύνοψη σχετικά με τους μηχανισμούς, λοιπόν, που μπορούν να προκαλέσουν αύξηση βάρους και σχετίζονται με τα φάρμακα. Και αυτή η συνοψίζοντας θα ήταν ότι φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν κατακράτηση υγρών και εκεί πρέπει να είμαστε προσεκτικοί να καταλάβουμε τη διαφορά μεταξύ του πρηξίματος και της αύξησης του λίπους, μεταβολικές αλλαγές, φάρμακα που μπορούν να προκαλέσουν υπνηλία και μειωμένη δραστηριότητα, αλλά και αλλαγές στον τρόπο που ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τον κορεσμό.
Εσείς ως φαρμακοποιοί, τι θα προτείνατε σε έναν άνθρωπο που ξεκινά μια αγωγή που συνδέεται με αύξηση βάρους;
(ΓΙΑΝΝΗΣ) Αν ένας ασθενής ξεκινήσει μια θεραπεία και παρατηρήσει ότι η θεραπεία αυτή σχετίζεται με την αύξηση βάρους, σε καμία περίπτωση, δεν πρέπει να διακόψει από μόνος του. Και αυτό γιατί το λέω, γιατί πολλές φορές η ενοχή που νιώθουν οι ασθενείς με το σώμα αλλά και το βάρος τους, τούς οδηγεί είτε σε μειωμένη προσκόλληση στη φαρμακευτική αγωγή ή ακόμα και στη διακοπή της. Αυτό είναι πάρα πολύ σοβαρό και δεν πρέπει να γίνεται σε καμία περίπτωση.
Το πρώτο βήμα είναι να επικοινωνήσει με τον αρμόδιο επαγγελματία υγείας. Στο κομμάτι των φαρμάκων μπορεί να ανοιχθεί και να μιλήσει με τον φαρμακοποιό του για το τι μπορεί να κάνει.
Πρακτικά, εγώ θα συμβούλευα και να αρχίσει να καταγράφει το βάρος του, ώστε να δει αν υπάρχουν αυξομειώσεις αλλά και να εξετάσει τον τρόπο ζωής. Στο δεύτερο, μπορεί να κάνει σημαντικές βελτιώσεις και με τη βοήθεια τη δική σας (ενν. των διαιτολόγων), Ιωάννα.
Στην περίπτωση που επιβεβαιώσουμε ότι υπάρχει κάποιος συσχετισμός με την αύξηση βάρους, να δούμε τι εναλλακτικές υπάρχουν.
Τώρα, αν κάποιος ξεκινάει μια εντελώς νέα θεραπεία, θα ρωτήσει τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό του κι αν διαπιστώσουν ότι υπάρχει το ενδεχόμενο να προκληθεί από αυτή τη θεραπεία μια αύξηση βάρους, μπορεί να γίνει ένας σχεδιασμός πριν, σε συνεργασία με τον διατροφολόγο, τον γιατρό, τον φαρμακοποιό, ούτως ώστε να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε.
(ΝΙΚΗ) Οπότε θα πούμε ένα: πρόσεξε, άσε τους ειδικούς να κάνουν τη δουλειά τους, να κάνουν αυτό που πρέπει και -προς Θεού- όταν παίρνεις μια αγωγή η οποία μπορεί ενδεχομένως να αυξήσει το βάρος σου, δεν χρειάζεται από πάνω να παίρνεις ένα συμπλήρωμα για να χάσεις κιλά, ούτε ένα συμπλήρωμα για να χάσεις υγρά. Τότε γίνεται ένα αλαλούμ στο σώμα σου!
Δώσε χώρο και χρόνο στο σώμα και στην ψυχή σου να γίνουν καλά και όλα θα πάνε μια χαρά. Όταν το μέσα θα γίνει καλά, τότε το έξω γίνεται καλύτερα.
(ΓΙΑΝΝΗΣ) Πρέπει να βλέπουμε τον άνθρωπο ολιστικά και όχι να τον συσχετίζουμε με ένα νούμερο στη ζυγαριά.
Δεν πρέπει να φοβόμαστε τα φάρμακα και σε καμιά περίπτωση δεν παίρνουμε αποφάσεις διακοπής της θεραπείας χωρίς την συμβουλή των αρμόδιων επαγγελματιών υγείας, οι οποίοι πραγματικά, αν τους το ζητήσουμε, θα είναι δίπλα μας.
Συμπέρασμα
Τα φάρμακα που παχαίνουν αποτελούν μια πραγματικότητα, αλλά όχι πάντα με τον τρόπο που νομίζουμε. Κατηγορίες όπως τα αντιψυχωσικά, η κορτιζόνη και τα ορμονικά φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν το βάρος, συχνά όμως μέσω κατακράτησης υγρών ή αλλαγών στον μεταβολισμό και όχι απαραίτητα μέσω αύξησης λίπους.
Η αύξηση βάρους είναι πολυπαραγοντική και το φάρμακο δεν είναι πάντα ο μοναδικός ένοχος. Το πιο σημαντικό είναι να μην διακόπτουμε ποτέ μια αγωγή από μόνοι μας, αλλά να συνεργαζόμαστε με τον γιατρό, τον φαρμακοποιό και τον διατροφολόγο μας. Το βάρος είναι ένας μόνο παράγοντας — η υγεία μας είναι η προτεραιότητα.
Μπορείς να ακούσεις το PharmaTalksGR εδώ!
Προσθέστε σχόλιο